Plantaardig vs. vegan

De termen plantaardig (in het Engels plant-based) en vegan worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze hebben een verschillende oorsprong en bijklank. In het algemeen verwijst ‘vegan’ naar een levensovertuiging en manier van leven waarbij je dierlijke producten en de uitbuiting van dieren zoveel mogelijk vermijdt, terwijl ‘plantaardig’ vooral verwijst naar een eetpatroon of voedingsproduct dat grotendeels of volledig uit planten bestaat.

Herkomst van de termen

Het woord vegan werd in 1944 bedacht door Donald Watson en de oprichters van de Vegan Society in het Verenigd Koninkrijk (zie geschiedenis van het veganisme). Vanaf het begin beschreef het zowel een eetpatroon als een ethisch standpunt tegen het gebruik van dieren.

De term plant-based in de zin van een eetpatroon werd populair in de jaren 80. Vaak wordt de Amerikaanse voedingsbiochemicus T. Colin Campbell genoemd als degene die de term promootte voor een eetpatroon op basis van onbewerkte plantaardige voeding, met de nadruk op gezondheid in plaats van ethiek. De verwante term ‘whole-food, plant-based’ (WFPB) verwijst naar een eetpatroon dat de nadruk legt op minimaal bewerkte plantaardige voeding en vaak toegevoegde oliën, suiker en zout beperkt.

Belangrijkste verschillen

De belangrijkste verschillen kun je zo samenvatten:

• Reikwijdte buiten voeding. Een veganist vermijdt doorgaans leer, wol, zijde, op dieren geteste cosmetica en vergelijkbare producten (zie vegan mode en dierproefvrije cosmetica). Iemand die plantaardig eet, past die principes niet per se toe.
• Mate van strengheid. ‘Plantaardig’ wordt soms losjes gebruikt voor een eetpatroon dat voornamelijk, maar niet uitsluitend, uit planten bestaat. Een vegan eetpatroon sluit per definitie alle ingrediënten van dierlijke oorsprong uit, ook de minder voor de hand liggende (zie verborgen dierlijke ingrediënten).
• Motivatie. Veganisme is geworteld in een ethisch standpunt over dieren (zie ethisch veganisme), terwijl plantaardig eten vaak wordt ingegeven door gezondheids- of milieuredenen.
• Kwaliteit van de voeding. Veganisme legt op zich geen beperkingen op aan bewerkte producten, suiker of olie. Een strikt whole-food, plant-based eetpatroon doet dat wel, al eten sommige mensen die hun eetpatroon plantaardig noemen nog steeds kleine hoeveelheden dierlijke producten.

Gebruik op etiketten en in marketing

Sinds de jaren 2010 gebruiken veel voedingsbedrijven op verpakkingen liever ‘plantaardig’ dan ‘vegan’. Vaak genoemde redenen zijn dat ze flexitariërs en vleeseters willen aanspreken, die het woord ‘vegan’ als beperkend kunnen ervaren of associëren met een bepaalde identiteit.

Dat heeft praktische gevolgen als je boodschappen doet. Een product met het label ‘plantaardig’ is niet altijd vegan; het kan bijvoorbeeld kleine hoeveelheden melkderivaten, ei of honing bevatten, of gemaakt zijn op een manier die niet voor alle veganisten acceptabel is. In veel landen heeft geen van beide termen één wettelijke definitie, en de regels verschillen. Onafhankelijke keurmerken zoals het Vegan Society Trademark, het V-Label en Certified Vegan hanteren consequentere criteria (zie vegan keurmerken en labels).

Overlap en gemeenschappelijke grond

In de praktijk overlappen de twee categorieën flink. Een maaltijd van linzencurry met rijst is zowel vegan als plantaardig. Producten als tofu, tempeh, plantaardige melk en vegan kaas worden vaak onder beide labels verkocht.

Wat voeding betreft, gelden voor een volledig plantaardig eetpatroon dezelfde aandachtspunten als voor een vegan eetpatroon. Bij allebei heb je een betrouwbare bron van vitamine B12 nodig en is aandacht nodig voor voedingsstoffen zoals vitamine D, jodium en omega-3-vetzuren.

Verwante termen

Andere termen die soms met deze twee worden verward:

1. Vegetarisch – zonder vlees en vis, maar meestal met zuivel en eieren.
2. Flexitarisch – een overwegend plantaardig eetpatroon met af en toe vlees of vis.
3. Plant-forward – een eetpatroon waarin plantaardige voeding centraal staat, zonder dat dierlijke producten per se worden uitgesloten.
4. Dieetveganist – iemand die vegan eet zonder het veganisme ook op andere gebieden van het leven toe te passen.

Zie de vegan woordenlijst voor meer definities.

Zie ook

• Veganisme
• Vegan worden
• Veganuary